गणपती बाप्पा मोरया!
कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात श्री गणेशाच्या नावाने होते. आपल्या हिंदू संस्कृतीत गणपतीला ‘विघ्नहर्ता’ आणि ‘बुद्धिदाता’ मानले जाते. जेव्हा आपण अडचणीत असतो किंवा एखादे संकट समोर उभे राहते, तेव्हा सर्वात आधी आठवण येते ती म्हणजे ‘संकट नाशन गणेश स्तोत्र’ (Sankat Nashan Ganesh Stotra).
आजच्या या ब्लॉग पोस्टमध्ये आपण Ganpati Stotra Lyrics in Marathi (गणपती स्तोत्र लिरिक्स), त्याचा मराठी अर्थ आणि या स्तोत्राचे महत्त्व सविस्तर जाणून घेणार आहोत. जर तुम्ही जीवनातील संकटांनी त्रस्त असाल, किंवा विद्यार्थ्यांना अभ्यासात यश हवे असेल, तर हे स्तोत्र अत्यंत प्रभावी आहे.
खाली प्रथम संपूर्ण स्तोत्र आणि त्यानंतर त्याबद्दलची सविस्तर माहिती (1500+ शब्दांत) दिली आहे.
श्री संकट नाशन गणेश स्तोत्र (Ganpati Stotra Lyrics)
॥ श्री गणेशायनमः ॥
नारद उवाच –
प्रणम्यं शिरसा देव गौरीपुत्रं विनायकम ।
भक्तावासं: स्मरैनित्यंमायु:कामार्थसिद्धये ॥1॥
प्रथमं वक्रतुंडंच एकदंतं द्वितीयकम ।
तृतीयं कृष्णं पिङा्क्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम ॥2॥
लम्बोदरं पंचमं च षष्ठं विकटमेव च ।
सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं धूम्रवर्ण तथाष्टकम् ॥3॥
नवमं भालचन्द्रं च दशमं तु विनायकम ।
एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम ॥4॥
द्वादशैतानि नामानि त्रिसंध्य य: पठेन्नर: ।
न च विघ्नभयं तस्य सर्वासिद्धिकरं प्रभो ॥5॥
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् ।
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् मोक्षार्थी लभते गतिम् ॥6॥
जपेद्वगणपतिस्तोत्रं षड्भिर्मासै: फलं लभेत् ।
संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशय: ॥7॥
अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्च लिखित्वां य: समर्पयेत ।
तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादत: ॥8॥
॥ इति श्रीनारदपुराणे संकष्टनाशनं गणेशस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
गणपती स्तोत्र अर्थ (Ganpati Stotra Meaning)
हे स्तोत्र नारद पुराणातील असून, ऋषी नारदांनी स्वतः श्री गणेशाची स्तुती करण्यासाठी रचले आहे.
श्लोक १
प्रणम्य शिरसा देवं गौरीपुत्रं विनायकम् ।। भक्तावासं स्मरेन्नित्यं आयु:कामार्थसिद्धये ।।१।।
मराठी अर्थ: गौरीपुत्र (पार्वतीचा मुलगा) विनायकाला मी मस्तक झुकवून प्रणाम करतो. जे भक्त आपल्या हृदयात गणपतीला स्थान देतात, त्यांनी आयुष्य, आरोग्य आणि इच्छित कार्याच्या सिद्धीसाठी गणेशाचे नित्य स्मरण करावे.
श्लोक २
प्रथमं वक्रतुण्डं च एकदन्तं द्वितीयकम् ।। तृतीयं कृष्णपिङ्गाक्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम् ।।२।।
मराठी अर्थ: १. पहिले नाव ‘वक्रतुंड’ (वाकडी सोंड असलेला), २. दुसरे नाव ‘एकदंत’ (एक दात असलेला), ३. तिसरे नाव ‘कृष्णपिंगाक्ष’ (काळे आणि पिंगट डोळे असलेला), ४. चौथे नाव ‘गजवक्त्र’ (हत्तीचे मुख असलेला).
श्लोक ३
लम्बोदरं पञ्चमं च षष्ठं विकटमेव च ।। सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं धूम्रवर्णं तथाष्टमम् ।।३।।
मराठी अर्थ: ५. पाचवे नाव ‘लंबोदर’ (मोठे पोट असलेला), ६. सहावे नाव ‘विकट’ (विशाल आणि भव्य रूप असलेला), ७. सातवे नाव ‘विघ्नराजेंद्र’ (सर्व संकटांचा नाश करणारा राजा), ८. आठवे नाव ‘धूम्रवर्ण’ (धुरासारखा वर्ण असलेला).
श्लोक ४
नवमं भालचन्द्रं च दशमं तु विनायकम् ।। एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम् ।।४।।
मराठी अर्थ: ९. नववे नाव ‘भालचंद्र’ (ज्याच्या कपाळावर चंद्र आहे), १०. दहावे नाव ‘विनायक’ (ज्याचा कोणीही नायक नाही, तोच सर्वोपरि आहे), ११. अकरावे नाव ‘गणपती’ (गणांचा अधिपती), १२. बारावे नाव ‘गजानन’ (हत्तीचे मुख असलेला).
श्लोक ५
द्वादशैतानि नामानि त्रिसंध्यं य: पठेन्नर: ।। न च विघ्नभयं तस्य सर्वसिद्धिकरं प्रभो ।।५।।
मराठी अर्थ: जे लोक या बारा नावांचे (Ganpati 12 Names) दिवसातून तीन वेळा (सकाळ, दुपार, संध्याकाळ) पठण करतात, त्यांना कोणत्याही विघ्नांची भीती उरत नाही. हे प्रभू, हे स्तोत्र सर्व सिद्धी देणारे आहे.
श्लोक ६
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् ।। पुत्रार्थी लभते पुत्रान्मोक्षार्थी लभते गतिम् ।।६।।
मराठी अर्थ: या स्तोत्राच्या पठणाने विद्यार्थ्याला विद्या प्राप्त होते, धर्नाची इच्छा असणाऱ्याला धन मिळते, पुत्राची इच्छा असणाऱ्याला पुत्रप्राप्ती होते आणि मोक्षाची इच्छा असणाऱ्याला मोक्ष (सद्गती) मिळतो.
श्लोक ७
जपेद्गणपतिस्तोत्रं षड्भिर्मासै: फलं लभेत् ।। संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशय: ।।७।।
मराठी अर्थ: या गणपती स्तोत्राचा जप केल्यास सहा महिन्यांत इच्छित फळ मिळते आणि एक वर्ष पूर्ण झाल्यास पूर्ण सिद्धी प्राप्त होते, यात कोणतीही शंका नाही.
श्लोक ८
अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्च लिखित्वा य: समर्पयेत् ।। तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादत: ।।८।।
मराठी अर्थ: जे कोणी हे स्तोत्र लिहून आठ ब्राह्मणांना (किंवा ज्ञानी व्यक्तींना) समर्पित करतात, त्यांना गणेशाच्या कृपेने सर्व प्रकारची विद्या प्राप्त होते.
।। इति श्रीनारदपुराणे संकटनाशनं गणेशस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।।
गणपती स्तोत्र आणि त्याचे महत्त्व: सविस्तर माहिती (Detailed Guide)
आता आपण वर “Ganpati Stotra Lyrics” पाहिले. पण, केवळ शब्द वाचणे पुरेसे नसते. त्यामागील भाव, इतिहास आणि त्यातील प्रत्येक नावाचा अर्थ समजून घेतल्यास त्याचे फळ अनेक पटींनी वाढते. खालील विभागात आपण या स्तोत्राबद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत.
१. संकट नाशन गणेश स्तोत्र काय आहे? (What is Sankat Nashan Stotra?)
‘संकट नाशन’ या शब्दाचा अर्थच मुळात ‘संकटांचा नाश करणारे’ असा होतो. हे स्तोत्र नारद पुराणातून घेतले गेले आहे. प्राचीन काळात जेव्हा देवदेवतांवर संकटे येत असत, तेव्हा त्यांनी प्रथम गणरायाची आराधना केली होती. महर्षी नारद यांनी मानवाच्या कल्याणासाठी अत्यंत सोप्या आणि प्रभावी संस्कृत भाषेत या स्तोत्राची रचना केली.
हे स्तोत्र म्हणजे केवळ प्रार्थना नाही, तर ती एक ‘कवच’ (Shield) आहे. असे मानले जाते की जो व्यक्ती नित्यनियमाने हे स्तोत्र म्हणतो, त्याच्याभोवती एक सकारात्मक ऊर्जेचे वलय निर्माण होते, जे बाहेरील नकारात्मक शक्ती आणि विघ्नांपासून त्याचे रक्षण करते.
२. गणपतीच्या १२ नावांचे गुपित आणि अर्थ (Significance of 12 Names of Ganesha)
या स्तोत्रात गणपतीच्या १२ प्रमुख नावांचा उल्लेख आहे. ही नावे उगाच दिलेली नाहीत, तर त्या प्रत्येकामागे एक खोल आध्यात्मिक आणि वैज्ञानिक अर्थ दडलेला आहे. चला, या नावांचा उलगडा करूया:
१. वक्रतुंड (Vakratunda)
‘वक्र’ म्हणजे वाकडी आणि ‘तुंड’ म्हणजे सोंड किंवा मुख. गणपतीची सोंड वाकडी असते. याचा अर्थ असा की, सरळ मार्गाने न सुटणाऱ्या समस्यांनाही गणपती आपल्या बुद्धीने आणि कौशल्याने सोडवू शकतो. तसेच, जे लोक वाकड्या मार्गाने जातात (अधर्मी), त्यांना ताळ्यावर आणणारा देव म्हणजे वक्रतुंड.
२. एकदंत (Ekadanta)
एका दंतकथेनुसार, परशुरामाशी युद्ध करताना गणेशाचा एक दात तुटला होता. तर दुसऱ्या कथेनुसार, महाभारत लिहिण्यासाठी लेखणी कमी पडली तेव्हा गणरायाने आपला दात तोडून लेखणी म्हणून वापरला. हे नाव ‘त्याग’ आणि ‘एकाग्रते’चे प्रतीक आहे. ध्येय साध्य करण्यासाठी काहीही त्यागण्याची तयारी असावी, हे यातून शिकायला मिळते.
३. कृष्णपिंगाक्ष (Krishna Pingaksha)
‘कृष्ण’ म्हणजे काळा आणि ‘पिंगाक्ष’ म्हणजे पिंगट डोळे. ज्याचे डोळे काळे आणि पिंगट आहेत. डोळ्यांचा हा रंग ‘तेज’ आणि ‘दृष्टी’चे प्रतीक आहे. हे रूप भक्तांच्या जीवनातील अज्ञान रूपी अंधकार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश देते.
४. गजवक्त्र (Gajavaktra)
गज म्हणजे हत्ती आणि वक्त्र म्हणजे मुख. हत्तीचे डोके बुद्धिमत्ता आणि स्मरणशक्तीचे प्रतीक आहे. हत्तीचा मेंदू मोठा असतो, जो अफाट बुद्धिमत्तेचे दर्शन घडवतो.
५. लंबोदर (Lambodara)
‘लंब’ म्हणजे मोठे आणि ‘उदर’ म्हणजे पोट. ज्याचे पोट मोठे आहे तो लंबोदर. याचा अर्थ असा की, जगात जे काही चांगले-वाईट घडते, ते सर्व पचवण्याची क्षमता गणपतीमध्ये आहे. तसेच, हे नाव समृद्धीचे देखील प्रतीक आहे.
६. विकट (Vikata)
विकट म्हणजे भयानक किंवा विशाल. संकटांच्या समोर गणपतीचे रूप विकट असते. आपल्या भक्तांच्या रक्षणासाठी तो कोणत्याही मोठ्या संकटाशी दोन हात करू शकतो.
७. विघ्नराजेंद्र (Vighnarajendra)
विघ्न म्हणजे संकटे आणि राजेंद्र म्हणजे राजा. सर्व विघ्नांचा जो राजा आहे (म्हणजेच विघ्नांवर ज्याचे नियंत्रण आहे), तो विघ्नराजेंद्र. तो विघ्ने आणूही शकतो आणि दूरही करू शकतो.
८. धूम्रवर्ण (Dhumravarna)
धूम्र म्हणजे धूर. धुराचा रंग राखाडी असतो. जेव्हा गणपती असुरांचा नाश करतो तेव्हा त्याच्या रागामुळे त्याचे रूप धुरासारखे होते, असे म्हटले जाते.
९. भालचंद्र (Bhalachandra)
‘भाल’ म्हणजे कपाळ. ज्याने आपल्या कपाळावर चंद्र धारण केला आहे. चंद्र हा शीतळतेचे प्रतीक आहे. अफाट बुद्धिमत्ता आणि शक्ती असूनही डोके शांत (Cool Head) कसे ठेवावे, हे भालचंद्र रूप शिकवते.
१०. विनायक (Vinayaka)
‘विनायक’ या शब्दाचा अर्थ आहे – ज्याचा कोणीही नायक (Leader) नाही, जो स्वतःच सर्वोच्च आहे. तो सर्वांचा नेता आहे.
११. गणपती (Ganpati)
‘गण’ म्हणजे समूह किंवा सैन्य आणि ‘पती’ म्हणजे स्वामी. शिव आणि पार्वतीच्या गणांचा, तसेच मानवी शरीरातील पंचमहाभूतांचा आणि इंद्रियांचा स्वामी म्हणजे गणपती.
१२. गजानन (Gajanana)
गजानन म्हणजे ज्याचे आनन (चेहरा) गजाचे (हत्तीचे) आहे. हे नाव पुन्हा एकदा बुद्धिमत्ता आणि गांभीर्याचे प्रतीक आहे.
३. गणपती स्तोत्र पठणाचे फायदे (Benefits of Chanting Ganpati Stotra)
या स्तोत्राच्या फलश्रुतीमध्ये (शेवटच्या श्लोकात) याचे फायदे स्पष्टपणे सांगितले आहेत. पण आजच्या काळात याचा काय उपयोग होतो, ते पाहूया:
- विद्यार्थ्यांसाठी (For Students): परीक्षेची भीती, अभ्यासात मन न लागणे किंवा स्मरणशक्ती कमी असणे या समस्यांवर हे स्तोत्र रामबाण उपाय आहे. ‘विद्यार्थी लभते विद्यां’ या ओळीचा अनुभव अनेक विद्यार्थ्यांनी घेतला आहे. रोज सकाळी आंघोळ करून हे स्तोत्र म्हटल्याने एकाग्रता (Concentration) वाढते.
- आर्थिक अडचणी (Financial Problems): ‘धनार्थी लभते धनम्’ – व्यवसायात तोटा होत असेल किंवा कर्जाचा बोजा वाढला असेल, तर या स्तोत्राच्या पठणाने मार्ग सापडतात. हे स्तोत्र तुम्हाला अपार कष्ट करण्याची प्रेरणा आणि बुद्धी देते, ज्यातून धनलाभ होतो.
- संतान प्राप्ती (Progeny): अनेक जोडप्यांना संतान सुखासाठी या स्तोत्राचा उपयोग झाला आहे. श्रद्धेने आणि नियमित जपाने घरातील वातावरण सकारात्मक होऊन ‘पुत्रार्थी लभते पुत्रान्’ हे फळ मिळते.
- संकटातून मुक्ती (Removal of Obstacles): कोर्ट कचेरी, शत्रूंचा त्रास किंवा घरातील कटकटी – ‘न च विघ्न भयं तस्य’ या वचनानुसार, या स्तोत्राचा जप करणाऱ्याला कशाचीही भीती उरत नाही.
४. गणपती स्तोत्र कधी आणि कसे म्हणावे? (How to Chant?)
हे स्तोत्र प्रभावी होण्यासाठी काही नियम पाळणे आवश्यक आहे:
- वेळ (Timing): स्तोत्रात ‘त्रिसंध्यं’ (तीन वेळा) असा उल्लेख आहे.
- सकाळ: सूर्योदयाच्या वेळी (मनःशांतीसाठी).
- दुपार: मध्यान्ह वेळी (कार्यातील अडथळे दूर करण्यासाठी).
- संध्याकाळ: सूर्यास्ताच्या वेळी (दिवसभरातील चुकांची क्षमा मागण्यासाठी).
- जर तीन वेळा शक्य नसेल, तर किमान सकाळी आंघोळीनंतर एकदा तरी नक्की म्हणावे.
- पवित्रता (Purity): हे स्तोत्र म्हणताना शरीर आणि मन स्वच्छ असावे. आंघोळ करून, स्वच्छ कपडे परिधान करून, देवघरासमोर बसून म्हणावे.
- दिशा (Direction): पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून बसणे उत्तम मानले जाते.
- सातत्य (Consistency): ‘षड्भिर्मासै: फलं लभेत्’ – म्हणजे किमान ६ महिने तरी सातत्याने जप करावा. १-२ दिवस करून सोडून देऊ नका. संयम आणि श्रद्धा खूप महत्त्वाची आहे.
५. संकष्टी चतुर्थी आणि गणपती स्तोत्र
संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी या स्तोत्राचे महत्त्व १००० पटीने वाढते. या दिवशी उपवास करून, चंद्राला अर्घ्य दिल्यानंतर जर तुम्ही ११ किंवा २१ वेळा या स्तोत्राचे आवर्तन (Chanting) केले, तर कितीही कठीण संकट असले तरी ते दूर होते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
मित्रहो, ‘गणपती स्तोत्र’ (Ganpati Stotra) हे केवळ काही संस्कृत ओळी नाहीत, तर ती एक ऊर्जा आहे. आजच्या धावपळीच्या आणि तणावाच्या जगात मानसिक शांती आणि आत्मबल मिळवण्यासाठी हे स्तोत्र खूप मदत करते.
तुम्ही हे Ganpati Stotra Lyrics तुमच्या मोबाइलमध्ये सेव्ह करून ठेवा किंवा वहीत लिहून घ्या. रोज सकाळी फक्त ५ मिनिटे द्या आणि बघा तुमच्या आयुष्यात कसा सकारात्मक बदल घडतो.
गणपती बाप्पा मोरया!
(टीप: हा लेख माहितीसाठी आहे. कोणत्याही धार्मिक विधीसाठी आपल्या गुरुजींचा किंवा जाणकार व्यक्तीचा सल्ला घेणे उत्तम.)